امروزه اسید فسفریک به طور وسیعی در صنایع مختلف استفاده می شود. کاربردهای مهم اسید فسفریک را به طور خلاصه می توان به شرح زیر در نظر گرفت:

  •  تولید کودهای فسفات مانند مونوآمونیوم فسفات، دی آمونیوم فسفات، سوپر فسفات تریپل، فسفات منیزیم و .....
  • تولید فسفات های به کار رفته در مواد شوینده مانند تری سدیم فسفات و سدیم تری پلی فسفات
  • تولید پاک کننده های فسفاته صنعتی
  • تولید مواد تصفیه کننده و منعقد کننده در صنعت آب و فاضلاب
  • به صورت گرید خوراکی، مصرف در صنایع غذایی
  • تولید مکملهای خوراک دام و طیور مانند دی کلسیم فسفات
  • تولید مواد بازدارنده اشتعال برای مصارف آتش نشانی
  • مصرف در صنعت آبکاری

 

1-7- بررسي كالاهاي جايگزين

اسید فسفریک یک محصول استراتژیک بوده و در حال حاضر جایگزین مشخصی برای اسید فسفریک وجود ندارد. این ماده در بسیاری از صنایع به عنوان ماده اولیه استفاده می شود. اسید فسفریک خوراکی به لحاظ خاصیت نگهدارندگی آن در محصولات غذایی می تواند جایگزین هایی مانند اسید سیتریک اسید اسکوربیک و... دارا باشد در صورتیکه صرف خاصیت نگهدارندگی آن مورد نظر باشد ولی به عنوان مثال در صنایع روغن نباتی جهت حذف صمغ های موجود در روغن خام حتما اسید فسفریک بایستی استفاده شود.در صنایع نوشابه سازی اسید فسفریک هم به واسطه طمع دهندگی و هم نگهدارنده بودن اضافه می شود که در مقایسه با سایر اسیدهای قابل مصرف در صنایع غذایی مانند تارتاریک اسید اسید سیتریک و اسکوربیک از قدرت بیشتری برخوردار بوده و مقدار کمتری نسبت به سایر اسید ها  می تواند مصرف شود.

 

نظر به مصرف گسترده اسید فسفریک در صنایع مختلف کشور مصرف سالانه صنایع مذکور به شرح زیر است:

الف- صنایع غذایی

نیاز کشور به اسید فسفریک گرید غذایی در کشور بر اساس آمار بیش از 10 هزار تن در سال است. برای برخی از اقلام را می توان با توجه به حجم تولید آنها، میزان اسید مصرفی را محاسبه نمود:

روغن نباتی  15/0 درصد اسید فسفریک،  نیاز سالیانه 1875 تن ( بر اساس1250000 تن ظرفیت رسمی روغن نباتی)

نوشابه  019/0 درصد اسید فسفریک،  نیاز سالیانه 970 تن بر اساس (208  میلیون جعبه نوشابه)

ب- کود شیمیایی

با توجه به مصرف 2/1 میلیون تن کود در زمینهای زراعی و باغبانی طبق اطلاعات اخذ شده از وزارت کشاورزی و با احتساب مصرف50 درصد کود دی آمونیوم فسفات و 50 درصد تریپل سوپر فسفات نیاز سالانه به کود دی آمونیوم فسفات 600 هزار تن می باشد که با توجه به امکان تولید داخلی 250 هزار تن از کود مذکور توسط پتروشیمی رازی نیاز اسید فسفریک 250 هزار تن در سال خواهد بود.

ج- صنایع شیمیایی (زنگبرها-چربی زدا و فسفاته کننده ها)

حداکثر اسید فسفریک مورد نیاز صنایع مذکور 3 هزار تن در سال است.

د- صنایع نساجی

حداکثر اسید فسفریک مورد نیاز صنایع (به عنوان افزودنی در تهیه کاتالیزورو آنتی استاتیکها) 85 تن در سال است.

ف- صنایع فلزی

میزان نیازصنایع تولید کننده ظروف تفلون به اسید فسفریک 300 تن در سال می باشد.

ق- خوراک دام و طیور وخمیر دندان

یکی از موارد مصرفی در تولید خوراک دام و طیور و خمیر دندان منو و دی فسفات کلسیم است که درحال حاضر ظرفیت واحد های تولید کننده دی فسفات کلسیم 70 هزار تن در سال می باشد. نیاز واحدهای مذکور به اسید فسفریک 56 هزار تن در سال می باشد.

 

ساختار
اتم فسفر در یک مولکول اسید فسفریک، با 4 اتم اکسیژن پیوند خورده است، یکی با پیوند دوگانه و سه تای دیگر با پیوند یگانه به فسفر پیوند می‌خورند. اتم‌های اکسیژن با پیوند یگانه، به یک اتم هیدروژن هم متصل می‌شوند، در نتیجه ظرفیت شیمیایی آنها تکمیل می‌شود. اتم‌های تک پیوندی اکسیژن در هنگام شاخه شاخه شدن، نسبت به ساختار آنها در پیوند دوگانه، بسیار به یک دیگر نزدیک‌تر هستند. ساختار سه بعدی اسید فسفریک در زیر آورده شده است.

خواص
همان طور که قبلاً ذکر شد، اسید فسفریکِ بدون آب و خالص، به شکل یک جامد سفید بلورین در شرایط طبیعی است. در دمای  42.35 درجه سانتیگراد ذوب میشود، و در دمای 158 درجه سانتیگراد به نقطه جوش میرسد.
چگالی آن در حالت جامد، 2.03 g/mL، و در حالت بسیار معمول مورد استفاده با 85٪ انحلال، چگالی آن 1.685 g/mL است. این ماده این خاصیت نادر یعنی یک اسید غیر آلی بودن را دارد که می‌تواند زنجیره‌ای از مولکول‌های خود را شکل دهد.